Renowacja i rekonstrukcja zabytkowych witraży w kościele. Gądków Wielki

Renowacja i rekonstrukcja zabytkowych witraży w kościele

Renowacja historycznych witraży to nie tylko praca z materią. To przywracanie czytelności i stabilności obiektu, który od ponad stu lat współtworzy charakter tego wnętrza.

Prace dotyczyły renowacji dwóch dużych segmentów oraz konserwacji i naprway witraży w kościele, obiekcie objętym ochroną konserwatorską. Cały proces realizowany był pod nadzorem konserwatora zabytków z Gorzowa Wielkopolskiego.

Zakres prac obejmował demontaż i ponowny montaż dwóch dużych segmentów, oczyszczenie powierzchni szkła z wtórnych nawarstwień farby i wieloletnich zabrudzeń, korektę płaszczyzny witraży oraz ponowne kitowanie całej powierzchni.

Część prac została wykonana w pracowni, a część na miejscu — na rusztowaniach.

Szczególnie istotne było oczyszczenie sygnatury warsztatu, wcześniej zamalowanej farbą. Po usunięciu nawarstwień ujawnił się napis: Adolph Seiler, Breslau, 1912. Dzięki temu możliwe było potwierdzenie pochodzenia witraży oraz czasu ich powstania — ponad sto lat temu, we Wrocławiu, który w tamtym okresie funkcjonował jako Breslau.

W trakcie prac konserwacyjnych oczyszczono również inne segmenty witraży z farby i brudu, odsłaniając jakość dawnego wykonania. W wielu miejscach zachowały się szkła wykonywane ręcznie, a także fragmenty opracowane pigmentami i wielowarstwowym wypałem. Materiał ten okazał się wyjątkowo kruchy, a zarazem zaskakująco żywy wizualnie. Na szczególną uwagę zasługują czerwienie i fiolety — dziś rzadko spotykane w takiej jakości — które mimo upływu czasu zachowały głębię, nasycenie i subtelność przejść.

Część elementów wymagała rekonstrukcji z powodu wcześniejszych uszkodzeń, kradzieży lub celowego zniszczenia. Brakujące fragmenty zostały odtworzone. Jeden z elementów, prawdopodobnie związany z herem, nie mógł zostać wiernie zrekonstruowany, ponieważ oryginalny rysunek nie zachował się. W jego miejsce zastosowano szkło bursztynowe, zbliżone tonacją i charakterem cieniowania do pozostałych partii kompozycji.

Praca wymagała dużej odpowiedzialności nie tylko ze względu na rangę obiektu, ale również na stan i charakter materiału. Witraże, mimo swojej kruchości, po ponad stu latach nadal zachowują siłę oddziaływania. Światło przechodzące przez historyczne szkło nadal buduje we wnętrzu żywą, zmienną obecność koloru.

Na początku XX wieku Gądków Wielki funkcjonował jako dobrze zorganizowany ośrodek lokalny, z własną infrastrukturą, zabudową i połączeniami komunikacyjnymi. Taki kontekst pozwala lepiej zrozumieć rangę tej realizacji oraz obecność witraży zamówionych w renomowanej pracowni we Wrocławiu. Dziś miejscowość ma spokojniejszy charakter, jednak zachowana architektura nadal pozwala odczytać jej wcześniejsze znaczenie.

Miejsce realizacji: Gątków Wielki (Groß Gandern - niem), województwo lubuskie

Data realizacji: październik 2024 r.